Шарайна
Өткен аптада Ұлытау облысының әкімі Есет Байкен кеншілер қаласына арнайы келіп, көшпелі отырыс өткізді. Жиын барысында қаланың бүгінгі ахуалы сараланып, алдағы кезеңдегі даму бағытын айқындайтын бірқатар маңызды мәселе кеңінен талқыланды. Өңір басшысы жауапты тұлғаларға нақты міндеттер жүктеп, қолға алынған жобалардың сапалы әрі белгіленген мерзімде орындалуының маңызын атап өтті. Осы орайда біз оқырманға көшпелі отырыста көтерілген мәселелердің мән-маңызын, олардың қала болашағы үшін қаншалықты маңызды екенін тарқата баяндауды жөн көрдік.
Ұлытау облысының әкімі Есет Байкеннің Сәтбаев қаласында өткен көшпелі жиынында қаралған мәселелердің ауқымы қаланың бүгінгі ғана емес, алдағы жылдардағы даму бағытын да айқындайды. Индустриялық аймақты кеңейту, инвесторларға жағдай жасау, газдандыруды жеделдету, жаңа полигон салу, көгалдандыру, тұрғын үймен қамтамасыз ету және қаланың сәулеттік келбетін жаңарту – бір-бірінен бөлек бағыттар емес. Бұлардың барлығы Сәтбаевтың экономикалық әлеуетін арттырып, тұрғындардың өмір сүру сапасын жақсартуға бағытталған ортақ міндеттің құрамдас бөліктері.
Бүгінде өнеркәсіптік қалалардың алдында бір ғана өндіріс көлемін арттыру міндеті тұрған жоқ. Экономикалық белсенділікпен қатар, адам капиталын сақтау, жастарды тұрақтандыру, заманауи инфрақұрылым қалыптастыру және қолайлы қалалық орта құру мәселелері де маңызды. Осы тұрғыдан алғанда, Сәтбаевта көтерілген мәселелер қаланың болашақ даму логикасын түсінуге мүмкіндік береді. Енді соларды жеке-жеке жіктеп көрейік.
Сәтбаев үшін экономиканы дамыту мәселесі ең алдымен өндіріс пен инвестицияға байланысты. Сондықтан индустриялық аймақты дамыту аясында кәсіпкерлерге жер учаскелерін беру жұмыстарын жеделдету жөніндегі тапсырма – маңызды қадам.
Жалпы, индустриялық аймақтың тиімділігі онда қанша гектар жердің бөлінгенімен емес, нақты қанша жоба іске қосылғанымен өлшенеді. Әрбір жоба жаңа жұмыс орны, салық түсімі, жергілікті кәсіпкерлер үшін жаңа нарық және қаланың экономикалық белсенділігі деген сөз. Бұл ретте инвесторларға «бір терезе» қағидаты бойынша қызмет көрсету мәселесінің көтерілуі орынды. Кәсіпкердің жобасын жүзеге асыру барысында жер, инфрақұрылым, рұқсат құжаттары мен түрлі келісімдерге байланысты бірнеше мекемеге тәуелді болуы жобаның мерзімін созуы мүмкін. Сондықтан әкімшілік кедергілерді азайту – инвестиция тартудың техникалық мәселесі ғана емес, өңірдің іскерлік беделіне әсер ететін фактор. Егер инвестор қалада жобасын жылдам әрі түсінікті тәртіппен іске асыра алатынына көз жеткізсе, бұл келесі жобалар үшін де оң сигнал болады. Демек, Сәтбаевтағы индустриялық аймақты дамыту жұмыстарының басты өлшемі – нақты өндіріс, нақты инвестиция және нақты жұмыс орындары болуы тиіс.
Газдандыруды жеделдету туралы тапсырма да осы экономикалық логикамен байланысты. Қаладағы инженерлік инфрақұрылымның сапасы тұрғындардың тұрмысына ғана емес, бизнестің жұмыс істеуіне де әсер етеді. Кәсіпорын үшін тұрақты инженерлік желілердің болуы – жобаның экономикалық тиімділігін анықтайтын негізгі шарттардың бірі.
Ал тұрғындар үшін газдандыру – күнделікті тұрмысты жеңілдететін әлеуметтік жоба. Сондықтан Сәтбаевтың инфрақұрылымын дамытуда экономикалық және әлеуметтік қажеттіліктерді қатар қарастырған жөн. Бір жағынан өндірістік жобаларға жағдай жасалса, екінші жағынан тұрғындардың өмір сүру ортасы жақсаруы керек. Бұл екі процесс бірін-бірі толықтырады. Себебі жайлы инфрақұрылым мамандарды тартуға ықпал етсе, білікті кадрлардың болуы өз кезегінде жаңа өндірістердің дамуына мүмкіндік береді.
Жезқазған мен Сәтбаев арасындағы аумақта жаңа полигон салу мәселесінің күн тәртібіне шығарылуы да стратегиялық маңызға ие. Қаланың дамуы барысында өндірістік және тұрмыстық қалдықтарды басқару мәселесі күрделене түседі. Сондықтан полигон мәселесін тек қалдықтарды орналастыру тұрғысынан емес, толыққанды экологиялық инфрақұрылым ретінде қарастыру қажет. Жаңа нысанның орналасуы, санитарлық талаптары, қоршаған ортаға ықпалы және пайдалану мерзімі алдын ала жан-жақты зерттелуі тиіс. Ал инвестор тарту бұл жобаны заманауи технологиялармен жүзеге асыруға мүмкіндік беруі мүмкін. Мұнда қалдықтарды сұрыптау, қайта өңдеу және қайта пайдалануға жарамды материалдарды айналымға енгізу тетіктерін де қарастырған жөн. Бұл ұзақ мерзімде полигонға түсетін қалдық көлемін азайтып, жаңа экономикалық бағыт қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Көгалдандыру мәселесі де экологиялық саясаттың бір бөлігі. Ескі әрі қураған ағаштардың орнына жас көшеттер отырғызу – қаланың сыртқы келбетін ғана емес, оның экологиялық жағдайын жақсартатын шара.
Сәтбаевтың болашағын сөз еткенде адам капиталы мәселесін айналып өту мүмкін емес. Кез келген қаланың тұрақты дамуы үшін жұмыс орындарымен қатар, сол жұмыс орындарына қажетті мамандардың болуы маңызды. Әсіресе дәрігерлер мен педагогтер секілді әлеуметтік сала мамандарын тарту және тұрақтандыру – ұзақ мерзімді жоспарды қажет ететін бағыт. Осы себепті дәрігерлер мен мұғалімдерге арналған тұрғын үй құрылысын бастау туралы тапсырманың маңызы жоғары. Маман үшін жұмыс орны мен жалақыдан бөлек, тұрғын үйдің қолжетімділігі, әлеуметтік инфрақұрылым және балалары үшін қолайлы орта маңызды. Егер осы мәселелер шешілсе, маманның өңірде тұрақтап қалу ықтималдығы артады. Жастарға арналған жеке өңірлік тұрғын үй бағдарламасын әзірлеу де осы міндетпен сабақтас. Төмен пайыздық мөлшерлеме мен қарапайым қатысу шарттары жас азаматтардың баспана мәселесін шешуге мүмкіндік берсе, бұл олардың өңірден кету ниетін азайтуы мүмкін. Мұндай бағдарлама бір мезетте екі мәселені шешуге ықпал етеді: жастардың әлеуметтік жағдайын жақсартады және өңірдің кадрлық әлеуетін сақтайды.
Сәтбаевтың дамуы тек экономикалық көрсеткіштермен өлшенбеуі керек. Қаланың сәулеттік келбеті мен қоғамдық кеңістіктердің сапасы да тұрғындардың өмір сапасына тікелей әсер етеді. Келесі жылы Ұлытау көшесін толық жаңарту, жолға күрделі жөндеу жүргізу, аумақты абаттандыру және үйлердің қасбеттерін жаңарту жөніндегі тапсырма осы бағыттағы нақты қадамдардың бірі. Мұнда кешенді тәсілдің маңызы зор. Жолды жөндеп, бірақ оған іргелес аумақты назардан тыс қалдыру қаланың толық жаңарған әсерін бермейді. Сондықтан жол, тротуар, жарықтандыру, көгалдандыру, ғимараттардың қасбеті және қоғамдық кеңістіктер бір жобаның аясында қарастырылғаны тиімді.
Жанармай құю станцияларын заманауи талаптарға сәйкестендіру туралы тапсырма да қаланың тұтас сәулеттік ортасын қалыптастыруға бағытталған. Қаланың әрбір нысаны оның жалпы келбетіне әсер етеді. Сондықтан жеке кәсіпкерлік нысандардың да эстетикалық талаптарға сай болуы – қалалық мәдениеттің бір көрсеткіші.
Көшпелі жиында қаралған мәселелердің бір ерекшелігі – олардың барлығы бір-бірімен байланысты. Инвесторға индустриялық аймақта жер қажет. Жоба іске асуы үшін инженерлік инфрақұрылым керек. Өндіріс іске қосылған соң жұмысшылар қажет болады. Жұмысшыларға тұрғын үй мен қолайлы әлеуметтік орта керек. Ал жаңа тұрғындар үшін жол, газ, көгалдандыру, экологиялық қауіпсіздік және сапалы қоғамдық кеңістік қажет. Осы тізбек Сәтбаевтың даму стратегиясында бір маңызды қағиданы көрсетеді. Яғни, экономикалық даму мен тұрғындардың өмір сапасы қатар жүруі тиіс. Егер тек өндіріс дамып, қалалық орта өзгермесе, білікті мамандарды ұзақ мерзімге ұстап қалу қиын. Керісінше, инфрақұрылым жақсарғанымен, жаңа жұмыс орындары құрылмаса, жастардың өңірден кету мәселесі толық шешілмейді. Сондықтан алдағы жұмыстарды біртұтас жүйе ретінде жоспарлау қажет.
Нақты нәтиже қалай өлшенуі тиіс? Ендігі мәселе осында. Берілген тапсырмалардың тиімділігін бағалау үшін нақты көрсеткіштер қажет. Индустриялық аймақ бойынша – қанша инвестициялық жоба іске қосылды, қанша жаңа жұмыс орны құрылды деген сұрақ маңызды. Тұрғын үй саласында – қанша жас маман мен жас отбасы баспанамен қамтылды деген көрсеткіш негізгі өлшем болуы мүмкін. Инфрақұрылымда – газдандыру деңгейі, жөнделген жолдардың сапасы және инженерлік желілердің қамту көрсеткіші ескеріледі. Ал абаттандыру бағытында жаңарған көшелер, көгалдандырылған аумақтар, қоғамдық кеңістіктер және қаланың санитарлық жағдайы назарда болуы тиіс. Осындай нақты өлшемдер болған кезде ғана қойылған тапсырмалардың нәтижесін объективті бағалауға мүмкіндік туады.
Хоош. Сонымен, көшпелі өтырыс өтті. Көптеген маңызды мәселелер талқыланды. Иә, Сәтбаевтың алдында тұрған міндеттер аз емес. Бірақ олардың әрқайсысы қаланың даму мүмкіндіктерімен қатар жүріп отыр. Өнеркәсіптік әлеует, жаңа инвестициялық жобалар, еңбек ресурстары, қалалық инфрақұрылым және тарихи-мәдени ерекшелік – қаланың болашақ дамуы үшін маңызды ресурстар. Ендігі мәселе – осы ресурстарды бір жүйеге біріктіру. Бұл ретте Сәтбаевтың даму стратегиясы тек жаңа нысандар салуға негізделмеуі тиіс. Негізгі назар экономикалық белсенділігі жоғары, тұрғындары үшін жайлы, жастарға мүмкіндік беретін және инвестиция үшін тартымды қала қалыптастыруға бағытталуы қажет. Ол үшін индустриялық аймаққа нақты инвесторлар тартылып, әкімшілік рәсімдер жеңілдетілуі, газдандыру мен инженерлік инфрақұрылым жеделдетілуі керек. Сонымен қатар тұрғын үй мәселесін шешу арқылы дәрігерлер, педагогтер және басқа да қажетті мамандарды қалада тұрақтандыру маңызды. Қаланың сыртқы келбетін жаңарту да осы процестің ажырамас бөлігі. Жаңарған көшелер, абаттандырылған аумақтар, көгалдандырылған қоғамдық кеңістіктер тұрғындардың қалаға деген көзқарасына әсер етеді. Ал экологиялық қауіпсіздік пен қалдықтарды тиімді басқару жүйесі Сәтбаевтың ұзақ мерзімді тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Сондықтан көшпелі жиында айтылған тапсырмалардың түпкі мәні – жеке мәселелерді шешуде емес, Сәтбаевтың даму сапасын жаңа деңгейге көтеруде.
Сәтбаев үшін бүгінгі кезең – қалыптасқан өндірістік қаланың жаңа экономикалық және әлеуметтік талаптарға бейімделу кезеңі. Бұл үдерістің нәтижесінде қала тек өнеркәсіптік орталық ретінде емес, адамға қолайлы, инвестицияға ашық, инфрақұрылымы дамыған және болашаққа сеніммен қарайтын заманауи қала ретінде қалыптасуы тиіс. Ал мұндай нәтижеге жетудің басты шарты – қойылған міндеттердің нақты жоспарға айналуы, әр жобаның мерзімі мен жауапты тұлғалары айқындалуы және орындалған жұмыстың нәтижесі тұрақты бағаланып отыруы. Сонда ғана бүгінгі көшпелі жиында белгіленген бағыттар нақты өзгерістерге ұласып, Сәтбаев тұрғындарының күнделікті өмірінен көрініс табады.
Ізтай Белгібайұлы.
