Шарайна
Қазақстанда мемлекеттік басқаруды цифрландыру соңғы жылдары стратегиялық басымдықтардың біріне айналды. Мемлекеттік қызметтерді онлайн форматқа көшіру, азаматтар мен билік арасындағы байланысты жеңілдету, бюрократиялық кедергілерді азайту бағытында жүйелі жұмыстар жүргізіліп келеді. Алайда цифрландыру тек қызметтерді электронды форматқа ауыстырумен шектелмейді. Оның басты мақсаты – адамға ыңғайлы орта қалыптастыру, уақыт пен ресурсты үнемдеу, мемлекет пен қоғам арасындағы қарым-қатынасты жаңа деңгейге көтеру.
Осы тұрғыдан алғанда Ұлытау облысында іске қосылған «Smart Point» цифрлық кеңістігі өңірлік деңгейдегі кезекті жоба ғана емес, мемлекеттік қызмет көрсетудің жаңа философиясын қалыптастыратын маңызды бастама ретінде бағалануы тиіс. Республика бойынша алғаш рет ашылған бұл орталық мемлекеттік қызметтерді ұйымдастырудың дәстүрлі моделінен сервистік мемлекет қағидатына көшудің нақты көрінісі болып отыр.
Неліктен «Smart Point» ерекше жоба? Енді сол жайында қысқаша айта кетейік. Ұлытау облысы әкімдігі мен «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясының бірлескен экожүйесі негізінде құрылған «Smart Point» кеңсесі классикалық халыққа қызмет көрсету орталығының баламасы емес. Бұл – мемлекеттік қызметтерді тұтынушыға бағытталған жаңа форматта ұсынатын цифрлық хаб.
Жобаның басты ерекшелігі – оның әлемдік тәжірибелерге сүйене отырып әзірленуі. Кеңістіктің архитектурасы мен қызмет көрсету қағидаттары халықаралық сервистік орталықтардың, соның ішінде Apple Store форматындағы ашық әрі қолжетімді модельдердің элементтерін қамтиды. Мұнда келуші өзін мемлекеттік мекемеде емес, заманауи технологиялық кеңістікте жүргендей сезінеді.
Бұл тәсілдің астарында маңызды идеологиялық өзгеріс жатыр. Бұрын азамат мемлекеттік қызметке бейімделуге мәжбүр болса, енді мемлекеттік қызмет азаматтың қажеттілігіне қарай ұйымдастырылуда.
Соңғы онжылдықта әлемде мемлекеттік басқарудың жаңа үлгісі қалыптасып келеді. Сарапшылар оны «Government as a Service» немесе «Қызмет ретіндегі мемлекет» моделі деп атайды. Бұл жүйеде мемлекет бақылаушы органнан гөрі сервис ұсынушы институтқа айналады. «Smart Point» дәл осы тұжырымдаманың өңірлік деңгейдегі көрінісі деуге болады. Мұнда әртүрлі мемлекеттік және квазимемлекеттік қызметтер бір кеңістікке біріктірілген. Азаматтар бірнеше мекемеге бармай-ақ қажетті операцияларды бір жерден орындай алады.
Мұндай тәсіл бірнеше маңызды мәселені шешеді. Атап айтқанда, уақыт шығынын азайтады, қызмет алу процесін жеңілдетеді, азаматтардың шығындарын қысқартады, бюрократиялық кедергілерді төмендетеді, мемлекеттік органдар жұмысының ашықтығын арттырады. Әсіресе шалғай өңірлер үшін бұл модельдің маңызы зор. Себебі өңір тұрғындары үшін әртүрлі мекемелерге қатынап жүру көбіне қосымша қаржылық және уақыттық шығындарға алып келеді.
Қазақстандағы цифрландырудың басты сын-қатерлерінің бірі – технологиялардың даму қарқыны мен халықтың цифрлық дағдылары арасындағы алшақтық. Бүгінде көптеген мемлекеттік қызметтер электронды форматта қолжетімді болғанымен, барлық азамат олардың мүмкіндіктерін толық пайдалана алмайды. Әсіресе аға буын өкілдері мен ауыл тұрғындары арасында цифрлық қызметтерді қолдану деңгейі әркелкі. Осы тұрғыдан алғанда «Smart Point» тек қызмет көрсету орталығы ғана емес, цифрлық сауаттылықты дамыту алаңы ретінде де маңызды рөл атқарады. Мұнда азаматтар электронды үкімет сервистерін пайдалануды үйреніп, өздігінен қызмет алу дағдыларын меңгере алады. Бұл ұзақ мерзімді перспективада мемлекеттік аппаратқа түсетін жүктемені азайтып, халықтың цифрлық мәдениетін қалыптастыруға ықпал етеді.
Дамыған елдердің тәжірибесі көрсеткендей, цифрлық трансформацияның табысы тек технологиялық шешімдерге емес, азаматтардың мінез-құлқына да байланысты. Эстония, Сингапур, Оңтүстік Корея секілді елдерде мемлекеттік қызметтердің басым бөлігі азаматтардың өз бетінше пайдалануына бейімделген. Нәтижесінде халықтың мемлекеттік органдарға тәуелділігі азайып, қызмет алу процесі жылдамдаған.
Ұлытаудағы жоба да осы бағытты көздейді. Азаматтарға дайын қызмет көрсету ғана емес, оларды цифрлық құралдарды өз бетінше қолдануға ынталандыру көзделген. Бұл мәдени өзгеріс ұзақ мерзімде қоғамның цифрлық жетілу деңгейін көтеріп, азаматтардың мемлекеттік институттарға деген сенімін нығайтуға мүмкіндік береді.
Көп жағдайда цифрлық жобалар тек әлеуметтік бастама ретінде қарастырылады. Алайда олардың экономикалық әсері де айтарлықтай маңызды. Заманауи цифрлық инфрақұрылымның болуы өңірдің инвестициялық тартымдылығын арттыратын факторлардың бірі саналады. Инвесторлар үшін мемлекеттік қызметтердің ашықтығы, жылдамдығы және қолжетімділігі маңызды көрсеткіш болып табылады.
«Smart Point» секілді бастамалар Ұлытау облысының технологиялық жаңаруға дайын екенін көрсетеді. Бұл өз кезегінде өңірдің инновациялық имиджін қалыптастырып, жаңа жобаларды тартуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар цифрлық сервистердің дамуы жергілікті IT-мамандарға сұранысты арттырып, өңірлік инновациялық экожүйенің қалыптасуына негіз болады.
Соңғы жылдары Ұлытау облысында цифрландыруға бағытталған бірнеше бастама жүзеге асырылып келеді. Білім беру, мәдениет, мемлекеттік қызмет көрсету және қоғамдық коммуникациялар салаларында жаңа цифрлық шешімдер енгізілуде. «Smart Point» жобасы осы жұмыстардың логикалық жалғасы саналады. Оның іске қосылуы өңірдің цифрлық даму стратегиясының жүйелі түрде жүзеге асып жатқанын көрсетеді. Маңыздысы – Ұлытау республика бойынша мұндай форматтағы жобаны алғаш болып енгізді. Бұл өңірдің жаңа шешімдерді сынақтан өткізуге және инновациялық тәжірибелерді енгізуге дайын екенін дәлелдейді.
Сарапшылардың пікірінше, алдағы жылдары мемлекеттік қызмет көрсету орталықтары дәстүрлі кеңсе форматынан толықтай сервистік және цифрлық хабтарға айналады. Жасанды интеллект, деректерді талдау жүйелері, мобильді платформалар мен автоматтандырылған сервистер мемлекеттік аппараттың ажырамас бөлігіне айналмақ. Ұлытаудағы «Smart Point» осы өзгерістердің алғашқы үлгілерінің бірі ретінде қарастырылуы мүмкін. Бұл жоба мемлекеттік қызмет көрсету саласындағы болашақ модельдің қандай болатынын көрсететін тәжірибелік алаң қызметін атқара алады.
Сайып келгенде, Ұлытау облысында ашылған «Smart Point» цифрлық кеңістігі – мемлекеттік қызметтерді ұйымдастырудағы сапалы жаңа кезеңнің бастауы. Жоба азаматтарға қолайлы орта қалыптастырып қана қоймай, цифрлық сауаттылықты арттыруға, өзін-өзі қызмет көрсету мәдениетін дамытуға және өңірдің инновациялық әлеуетін күшейтуге бағытталған. Ең бастысы, бұл бастама мемлекеттік басқарудағы негізгі қағидаттың өзгергенін көрсетеді. Енді азамат мемлекетке емес, мемлекет азаматқа жақындай түсуде. Егер жоба күткен нәтижесін берсе, «Smart Point» моделі Қазақстанның басқа өңірлеріне де таралып, мемлекеттік қызмет көрсетудің жаңа ұлттық стандартына айналуы әбден мүмкін.
Ізтай Белгібайұлы.
